مشرق و محاذى و مقابل عمارت بالاست تالارى بلند و سردر عالى ساخته شده كه از يك طرف منظر آن باغ و درياچه و از جهت ديگر به صحرا و مجراى خروج آب چشمه نظر دارد . تاريخ بناى عمارت نظما نثرا در دو سنگ منقور و مرتسم شده در دو سمت تالار نصب است چنان‌كه عين عبارت آن در ذيل بيايد . در محاذى فوران آب ، حوضى بزرگ است پر از آب چشمه و باصفا و لطافت جارى و قسمى ماهى در اين آب با خالهاى سياه است كه اهالى صيد آنها را خوب ندانسته و از اين جهت دوامى كرده و خيلى بزرگ شده‌اند . اطراف حوض درختهاى بيد و صنوبر و چنار و غيره است كه همه قوى و به هرجانب سايه‌افكن مىباشد . عمارت چشمه على را مرحوم ميرزا محمد خان سپهسالار اعظم « 1 » به امر قدر قدر همايونى تعمير نموده و در سفر خير اثر خسروانى به زيارت مشهد مقدس و سركشى به مملكت خراسان كه در ذيحجهء سال هزار و دويست و هشتاد و سهء هجرى شروع به اين مسافرت شد و نگارنده نيز به شرف التزام ركاب اعلى مستسعد مىبود و اين جمله را به رأى العين ديده همين‌كه چشمه على مضرب خيام پادشاهى شد ، به جهت مكانت و نيكوئى آب و هواى آن ، امر همايون شرف نفاذ يافت كه در كنار چشمه تخت و عمارتى بنا كنند و تا اوان معاودت موكب مسعود خسروانه آن را به انجام رسانند . آب چشمه على در سفر مزبور كه مقارن اواخر بهار بود زياده از بيست سنگ به نظر مىآمد . شرح چشمه - على و ورود موكب اعلى بدين ساحت دلگشا در سفرنامهء خراسان مسطور است و صورت وقفنامهء عمارت چشمه على و تاريخ بنا از قرار ذيل است : صورت تاريخ عمارت و وقفنامه در حينى كه رايات ظفر آيات و الويهء نصرت علامات پادشاه عدالت‌پناه و شاهنشاه گردون بارگاه ، قهرمان الماء و الطين ظل الله فى الارضين ، المؤيد بتأييدات الملك الجبار ابو النصر فتحعلى شاه قاجار خلد الله ملكه ، به عزم تسخير و تدمير فرقهء ضالهء اوزبكيهء ماوراء النهر از دار الخلافهء طهران شقه‌گشا گرديده اين مكان دل‌فروز مخيم خيام ظفر انجام

--> ( 1 ) - پسر امير خان سردار كه قريب سالى هم به صدارت رسيد و بعد مأمور مشهد شد و در 1284 فجأة درگذشت .